BİST

1.409,56

%-0,15

Dolar

9,2611

%0,91

Euro

10,7467

%0,69

Altın

526,3910

%-0,72

Sorumlu Kim?
11.11.2020 11:03
Başkanlık sistemlerinde bir tek sorumlu vardır, o da başkandır. Sistem, bir kişinin kararları üzerinden döner.

Ekonomik krizin sorumlusu da o bir kişi ve ona her şeyi yönlendirme imkânı veren sistemdir.

Berat Albayrak'ın istifası üzerine yapılan yorumlar hep meseleyi kişi üzerinden ele aldı, bir kişi gidince her şeyin düzeleceği sanıldı. Olaylara sistemsel açıdan bakmamak sorunlarımızı çözmemizi de engelliyor.

Başkanlık sistemlerinde -kurumsal aklın- yerini kişisel akıl alır. Kurumsal akıl, büyük ve uzun tecrübeler sonucu çok akılla oluşturulmuş bir akıldır. İçinde tecrübe vardır, çoklu düşünme vardır, tarih vardır, gelenek vardır. Kurumsal akıl, duygusallıklara açık değildir, çünkü o bir insana ait olmaktan çıkmıştır.

Oysa kişisel akıl, her türlü psikolojik etkiye açıktır, duygusal davranma, aklın yerine hisleri öne çıkarma ihtimali vardır.

Büyük devletleri kurumsal akıl yönetir, kadroların değişmesi, temel politikaları, milli hedefleri etkilemez.

Ne yazık ki, Albayrak'ın istifasına bu yönde bir yaklaşım söz konusu olmadı. Keyfiliğe, yolsuzluğa, israfa, kayırmacılığa çanak tutan sistem hiç sorgulanmadı. Onun için kadro değiştiriyor ama hiç bir problemimizi çözemiyoruz.

D.Acamoğlu ile James A.Robınson Ulusların Düşüşü isimli kitaplarında kurumsal aklın önemine dikkat çekerek, kurumların gerçek hayatta davranış ve güdüleri etkilediklerinden ulusların başarı veya başarısızlıklarını şekillendirdiklerine işaret ederler. Onlara göre, bireysel yetenek toplumun her aşamasında önem taşımasına rağmen onun pozitif bir kuvvete dönüşmesi için bile kurumsal bir çerçeveye ihtiyaç vardır.

İşte ekonomik kriz ve Albayrak'ın istifası konusunda gözden kaçan husus budur. Başkanlık sistemi o kurumsal aklı veya çerçeveyi yok ettiği için önümüzü görmekte zorlanıyoruz. Kurumsal akıl ile bireysel aklı en iyi anlatan örnek belki de şudur: Gece karanlığında yolun sağını solunu aydınlatarak önümüzü görerek yürümemizi sağlayan ışıklar kurumsal aklı, yolda yürüyen kişinin görüş kapasitesi ise kişisel aklı temsil eder. O ışıkların, lambaların kesildiğini düşünün, o karanlıkta ne kadar görebilirseniz o kadar yürürsünüz.

Acemoğlu ve Robinson kitaplarında tezlerini desteklemek için bir tarafı Meksika'ya bir tarafı ABD'ye ait olan Nogales kentini örnek verirler. Kentin ABD tarafında kişi başına düşen milli gelir 30 bin dolar iken, Meksika tarafında 10 bin dolar civarındadır. İki tarafı farklı kılan, sakinlerine çok farklı imkânlar sunan, sınırın iki yanındaki birbirinden çok farklı kurumlardır.

ABD tarafında, vatandaş kurumlara ve kurumların meydana getirdiği hukukun üstünlüğüne güveniyor,

Mülkiyet haklarının çiğnenebileceği endişesi taşımıyor,

Siyasal kurumların istikrar ve sürekliliği güvence altına alınmış olmasından dolayı geleceğe güvenle bakıyor,

Günün birinde bir diktatörün iktidara gelip, oyunun kurallarını değiştirmeyeceğinden, varlıklarına el koymayacağından, onları hapse atmayacağından yahut yaşamlarını ve geçimlerini tehdit etmeyeceğinden emindiler.

Oysa şehrin Meksika yakasında bu unsurların hiç biri yoktu. Aynı şehrin iki farklı siyasal sistemle yönetilen bölgelerinde ortaya çıkan gelişmişlik farkı, kurumların, hukukun üstünlüğünün, demokrasinin, hukuk güvenliğinin ne kadar önemli olduğunu göstermektedir. Tartışacaksak, Albayrak'ı değil, vatandaşa hiç bir konuda güven vermeyen, ülkeyi her gün biraz daha geri götüren sistemi tartışmalıyız.

İrfan SÖNMEZ

  • Askeri Sefere Çıkınca Rotamız Onunladır
  • Hitler Ne Öğretti?
  • Din, Siyasete Alet Oldu
  • Din, Siyasete Alet Oldu
  • Trump Sadece Suriye'yi Vurmadı
  • SİYASİ FARKLAR KARDEŞLİĞİMİZİN ÖNÜNE GEÇMEMELİ...
  • Nefret, Korkakların Dilidir
  • Partilerde Adalet
  • Hükümetten Korku Stratejisi
  • İdam
  • Adalet ve Demokrasi Arayışı
  • Toplumun Vicdani Duygusu
  • Yerel Seçimler
  • Dolmabahçe Kadrosu Hazır Kıta Bekliyor
  • Yeni Bir Yıl
  • Ahlak ve Müslüman
  • Yanlışı Savunmak
  • Seçime Doğru
  • Korku Siyaseti
  • İslam'ı Şirkten Kurtarmak
  • Nurettin Soyer Şimdi Mi Akıllara Geldi?
  • Türkeş Anısı ve Siyaset
  • YSK ve Cumhurbaşkanlığı Sorunu
  • YSK ve Cumhurbaşkanlığı Sorunu
  • İslamda Aile ve Tek Adam Yönetimi
  • Emevi İslamı
  • Apo'nun Mektupu ve Beka Söylemleri
  • Siyasi Çürüme
  • HDP ve 19 Mayıs
  • Bozuk Yargı
  • Müslümanların İslamofobisi
  • AKP'den İmamoğlu'na Büyük Hediye
  • Seçimde Her Yol Mübah Mı?
  • 15 Temmuz, Gerçek ve Mağdurlar
  • Suriyeli Meselesi
  • AYM Kararı'nın Ölçüsü
  • Devletin Adaleti
  • Milliyetçilik
  • Sessiz Milliyetçi Olmaz!
  • Malazgirt'ten Bay Kemal'e
  • Kemal Tahir'i Anlamak
  • Kolombiya-Farc Barışı Nasıl Başarıldı?
  • Suriye'ye Neden Müdahale Ettik?
  • Darbe Üzerinden Din Düşmanlığı
  • Yeni Bir Çözüm Süreci Mi?
  • 12 Eylül'ü Anlamak
  • Silah Bırakma Süreci
  • Yargı Reformu
  • Siyaset Dili ve Ahlağı
  • Dinin Siyasete Alet Edilmesi
  • Milli Sorumluluk
  • Münbiç Belirsizliği ve Ümmet Kavramı
  • HDP'ye Kayyum ve Hazine Yardımı
  • DEAŞ, El Kaide ve Sapkın Din Anlayışı
  • Din Muhasebesi ve Yorumu
  • Farklı Dillerde Eğitim
  • Hiçbir Günahkar Başkasının Günahını Yüklenmez
  • İslam Davası
  • CHP'ye Kumpas Mı Var?
  • Milliyetsiz İslam Telkinleri
  • Türkçe Eğitim
  • Siyasal Zafiyet, Sistem Krizi Doğurdu
  • İktidar İçin Her şey Daha da Zorlaşacak
  • Vatandaşlık Bağı ile Devletin Doğru Yönetilmesi
  • Korku Siyaseti
  • Dini Siyasete Feda Etmek
  • Otokrasi ve Demokrasinin Dili
  • Siyasetin Dine Etkisi
  • Savaş Halini İktidarın Devamı İçin Kullanmak
  • Elazığ/Malatya Depremi
  • BOP Uykusu
  • Türkiye'ye Yapılan Operasyonu İdrak Etme
  • Yanlış Siyasetin Sonucu
  • Kazanan Kim, Kaybeden Kim?
  • Milliyetçilik Kontrolü
  • Milliyetçilik Kimlerin Kontrolünde
  • Milliyetçilik Kimlerin Kontrolünde
  • Milliyetçilik Kimlerin Kontrolünde
  • En Büyük İntikam, Affetmektir
  • Selefi Akımlar
  • Vicdanı Olanı Affetmek İyiliktir
  • Kutsallarımız ve Komplekslerimiz
  • Demokrasi Dışı Siyaset Otoriter Rejime Kapı Aralar
  • İçimizdeki Haririler
  • Darbelere Gerçekçi Çözüm
  • Milliyetçiliğin Nefret Dili
  • HDP ile Görüşmek
  • Din, Ahlak ve Milliyetçilik İstismarı
  • Dinle Özdeşleşen Siyaset Sosyal Barışı Yıkar!
  • Ankara'da Öldürülen Genç Üzerinden Provokasyon
  • Dini Değerler Üzerinden Siyaset
  • Kuzey Irak'taki Bölgesel Sorunlara Bakış
  • Dünya Adalete Mecburdur
  • Siyasetin Bütünleştirici Olması
  • Etnik Baro Etnik Hukuk Anlayışına Yol Açar!
  • Hapishanelerin Hazin Hali
  • Ayasofya-Lozan
  • İstanbul Sözleşmesi ve Ahlaki Çözüm
  • İnce'nin Politikası
  • 30 Ağustos Zaferi ve Malazgirt Zaferi
  • Ülkenin Sahipsizleri: Türk Milliyetçileri
  • Dünü Tartışıp Bugünü Unutmayalım
  • Tasavvuf Terbiyesi
  • Medyada Demirtaş Hissiyatı
  • Irkçılık, Kan Bağı ve Türklük
  • Suçlular Arasında da Adalet Olmalı
  • Muhalefetsiz Siyaset Olur Mu?
  • Öcalan Üzerinden Yeni Oyun
  • Siyasetin Karmaşası
  • Cumhuriyet'in Asıl Koruyucuları Müslümanlar Olmalı
  • Merhamet ve İnsanlık
  • ABD Seçimleri ve Türkiye Kaderi
  • Sorumlu Kim?
  • Dilin İzahı
  • Reform Değil Siyasi Değişim Gerekli
  • Slogan Milliyetçiliği
  • Milliyetçilik
  • Kurum İnsanı ve Dava İnsanı
  • Milli Şuur Sloganla Olmaz
  • Kabuğunu Kıran ve Kıramayan Ülkeler
  • HDP'yi Kapatmak Mı?
  • Demokrasinin Varlığı Bağımsız Bir Yargının Varlığına Bağlıdır
  • Emaneti Liyakat Ehline Vermek
  • Hiç Çakmak Bir Kişiye Verilir Mi?
  • Dönemin Değerleri
  • Kültürün Dinleşmesi ya da Dinin Kültürleşmesi
  • Akıl Hayat ve Din İlişkisi
  • Kılıçarslan'ın Mezarını Bulan Ülkücü Yürekler
  • Türk Milliyetçiliğini İtibarsızlaştırma
  • Türk Milliyetçiliği -1-
  • Türk Milliyetçiliği -2-
  • Öcalan'la Aynı Çizgiye Gelip Milliyetçilik Yapanlar !
  • Necip Fazıl Tipi Siyaset
  • En Etkili Yol: Toplumsal Bütünleşme
  • Türk Milliyetçiliği -3-
  • Demokrasi Özgürlüğü
  • Siyasetin Denetimi ve Aklı
  • 28 Şubat'ı Neden Yazmadım
  • Hükümet Sistemi ve Siyasi Parçalanma
  • Kürsüleri Kirletmeyin!
  • Andımız Krizi ve Yargının Bitişi
  • Reddettikleri Millet Değil, Türklüktür
  • Alkol Yasağı
  • HDP'yi Bir Dünya Anladı Ama Bizim Bazı Kürt Kardeşlerimiz Anlamadı
  • Ceza Hukuku ve Din
  • Müslüman Zalim Ayrımı Yapmaz!
  • Kral Çıplak
  • Ülkenin İhtiyacı: Temiz Toplum, Ahlaklı Siyaset
  • Yolsuzluğu Kapatan Kutsal El
  • Ey Muhalefet! İşiniz Çok Zor!
  • Camide Kin Değil Din Görmek Gerek
  • Fıkhı Siyasette Kullanmak
  • Bilinen Sırlar
  • Kalem Düşüncenin Namusudur
  • İki Büyük Sorun
  • Siyasette 15 Temmuz Dizaynı
  • HDP İl Binasına Yapılan Saldırıyı Okumak
  • Emevilik Halen İçimizde
  • Muhtaç Olduğumuz Milliyetçilik
  • Taliban ve Işid Arasındaki Zihinsel Kodlar
  • HDP/PKK Faşizmi
  • Seçim Barajı Neden Düştü?
  • Cumhurbaşkanı'nın Attığı Yem
  • Rüşveti Besleyenler
  • Sorunları Etkinleştirmek Ayrışmaya Kapı Aralar
  • Yerelleşme nereye götürür ?
  • İktidara Özeleştiri