Dönüşmek sözcüğü bir biçimden, bir durumdan başka bir biçime veya duruma (hal) geçmek
anlamındadır. Eskide değişmek, dönüşmek anlamında tahavvül etmek kullanılırdı. Durum bir
şeyin içinde bulunduğu koşulların hepsi, vaziyet, hâl, keyfiyet, mevki, pozisyon anlamındadır.
Toplumun ekonomi, eğitim gibi birçok alanda bir durumdan diğer duruma (belki daha iyisine)
geçme isteği vardır. En azından 18. Yüzyıldan beri bu bir caba olarak ortaya konulmuştur.
Fakat bu tam olarak başarılamamıştır.
Neden başarılamamıştır?
Konuyu daha Nasrettin Hoca’ya atfedilen bir fıkra ile anlamaya çalışalım:
Göle maya çalmak
Bir gün Nasrettin Hoca eline yoğurt bakracını alıp göle doğru yola koyulmuş.
Bunu gören köylüler Hoca’yı takip edip etrafına toplanıp izlemeye başlamışlardır.
Hoca Nasrettin başlamış yoğurt mayasını göle kaşık, kaşık çalmaya:
Köylüler şaşkınlıkla izlerken, içlerinden biri Hoca’ya yaklaşmış;
– Köylü: Hayırdır Hocam, ne yapıyorsun böyle?
– Hoca: Görmüyor musun, göle yoğurt mayası çalıyorum.
– Köylü: İlahi, hocam, hiç göle maya çalmakla göl maya tutar mı?
– Hoca Nasrettin O nüktedan cevaplarından birini daha vermiş; “Ya tutarsa…”
Fıkra bu! Fakat mayalamada (dönüştürmede) etkili unsurları şu şekilde sıralayabiliriz: (1)
mayalayan, (2) maya, (3) mayalanan (4) mayalama şartları…
Bu ayrımdan yola çıkarak, mayalayanın becerisi, mayanın yetersiz veya bozuk olması,
mayalanan malzemenin çok fazla veya bozuk olması ve mayalama ile ilgili şartların elverişsiz
olması üzerinde uzun analizler yapılabilir.
Şimdi yukarda sorduğumuz soruyu tekrar soralım: Dönüşüm Neden başarılamamıştır? Elbette
birçok cevap sıralanabilir. Fakat bu yazıda dönüştürücü (maya) ile ilgili bazı eksikliklere
(nakisa) dikkat çekeceğim.
Maya (Farsça māye); bazı besinlerin yapımında mayalanmayı sağlamak için kullanılan
maddelere denilmektedir. Mayalanma ise organik maddelerin bazı mikroorganizmalarca
salgılanan enzimler etkisiyle uğradığı değişikliktir (fermantasyon).
Dönüştürücü
Toplumu dönüştürmek isteyen kişi ve ideolojilerin önemli sorunları (eksiklikleri) vardır. Çok
sayıda eksiklik olmakla birlikte meseleyi dönüşmek, kalite ve kantite (sayısal) eksiklik ve
havale etmek faktörleri açısında irdeleyeceğim:
Nicel ve nitel eksiklik: Toplumu dönüştürmek isteyenler sayısal ve nitelik olarak yeterli
değildir. Bir litre süte 1 yemek kaşığı yoğurt koyarsanız 5-6 saatte yoğurdunuz mayalanmış
olur. Şayet 1 litre süte 1 şeker kaşığı yoğurt koyarsanız 12 saatte yoğurdunuz mayalanır.
Mayanız az ve kalitesiz ise süre uzar veya tutmaz. Birde maya bozuksa dönüştürmek
istediğiniz tüm malzemeyi bozarsınız.
Dönüşme: Dönüştürmek için yola çıkanların kendilerinin dönüşmesi önemli bir sorundur.
Dönüştürmek dönüşmesini sağlamak (tahvil etmek). Bir toplumda bireyler kendinden çok
sürekli olarak bir başkasının namuslu, çalışkan, ahlaklı olmasını istemesi dönüştürmekten çok
dönüşeceğinin önemli işaretidir. Bazı dönüştürmek isteyenlerin kendileri dönüşmüştür. Bu
durum bu topraklarda dönek, hain, münafık tartışmalarının temelinde yatan sebeptir.
Havale etmek: Dönüştürmek isteyenler sorumluluklarını sürekli bir başkasına bırakmaktadır.
Havale etmek bir işi bir başkasının sorumluluğuna bırakmaktır. Emperyalizm, Siyonizm vs
söylemlerin temelinde sorumluğun aktarımı vardır.
Ya diğer faktörler: Ortam (hukuk/demokrasi) ve mayalanan (birey/toplum) vd… Bunlarda
oldukça dikkat edilmesi gereken konulardır. Belki de mayalanmak istenen buna uygun
değildir!
Fıkrada Nasrettin Hoca, göle maya çalmak istemekle hangi mesajı vermiştir?
Her halde toplumda olmadık işlerle uğraşan, boş hevesler peşinde koşan kişilere ders vermek
istemiştir.
Son söz: Nitel ve nicel faktörler yeterli değilse değişim olmaz.
